4- امام ابو عیسی ترمذی

 

امام ابو عیسی محمد بن عیسی بن سوره ترمذی، در سال 209 هجری در ترمذ چشم به جهان گشود، از سنین کودکی فراگیری علم را آغاز نمود، لذا از محضر علمای شهر خود استفاده کرد، آنگاه برای کسب دانش بیشتر وجمع آوری احادیث به اقطار جها ن مسافرت کرد.

امام ترمذی از نظر وسعت علم وحافظه نابغه بود، امام ابن حجر عسقلانی در کتاب "تهذیب التهذیب" از امام ترمذی حکایت می کند: در مسیرراه مکه بودم واز یکی از محدثین دو جزء حدیث نوشته بوده م، اتفاقا گذارهمان محدث به آنجا افتاد، خواستم که آن احادیث را از زبان خود استاد بشنوم، لذا به گمان این که آن دو جزء با خود دارم به محضرش رسیدم، در صورتی که من چیز دیگری برداشته بودم، واز استاد تقاضای سماع آن احادیث نمودم، ایشان موافقت کردند، وگفتند: من می خوانم شما با نوشته هایت مطابقت دهید، وشروع به خواندن کرد، ناگهان متوجه شد که برگه های سفید وننوشته در دست دارم، ناراحت شد وگفت: آیا مرا مسخره می کنی؟! عرض کردم: خیر، من اینها را از بر دارم. گفت: آیا پیش از آمدن به اینجا آنها را یاد کرده ای؟! عرض کردم: خیر. سپس گفتم: احادیثی دیگر برایم بخوان، آنگاه وی چهل حدیث از روایات غریبش برایم خواند، سپس گفت: حالا اینها بخوان، من آنها را از اول تا آخرش برایش خواندم، در پایان گفت: کسی مثل شما ندیده ام.

 

شیوخ امام:

 امام ترمذی از محضر علما ودانشمندان مشهوری کسب فیض نمود، مانند:

1 ـ امام محمد بن اسماعیل بخاری

2 ـ امام مسلم بن حجاج نیشاپوری

3 ـ امام ابوداود سیستانی

4 ـ امام اسحاق بن راهویه

5 ـ قتیبه بن سعید

6 ـ محمد بن بشار

7 ـ علی بن حجر

 

8 ـ سوید بن نصر

9 ـ ابو مصعب احمد بن ابی بکرزهری

10 ـ اسماعیل بن موسی فزاری

 

 

شاگردان امام:

امام ترمذی یکی از دانشمندان وحفاظ حدیث بشمار می آید، وافراد بسیار ی از محضر ایشان استفاده برده اند، که  مشهور ترین آنها:

1 ـ حسین بن یوسف فربری

2 ـ هیثم بن کلیب شاشی

3 ـ ابو العباس محمد بن احمد محبوبی

4 ـ مکحول بن فضل نسفی

5 ـ ابو جعفر محمد بن احمد نسفی

6 ـ حماد بن شاکر ......

می باشند

 

تألیفات:

امام ترمذی کتابهای بسیاری در علم حدیث تألیف نمود، که مهمترین ومعروفترین آنها کتاب:

( الجامع )  یا ( سنن ترمذی) می باشد.

امام ترمذی  در باره کتاب "جامع " می گوید: کتابم را به علمای حجاز، عراق وخراسان عرضه کردم،

همه ی آنها به آن راضی شده، و آن را نیکو شمردند، وکسی که در خانه اش این کتاب وجود داشته باشد، گویا که در خانه اش پیامبری است که سخن می گوید.

 کتابهای دیگر امام عبارتند از:

1 ـ کتاب العلل

2 ـ کتاب التاریخ

3 ـ کتاب الشمائل

4 ـ کتاب الزهد

 

5 ـ کتاب الأسماء والکنی.

 

جامع یا سنن ترمذی:

کتاب امام ترمذی یکی از مهمترین کتابهای معتبر حدیث بشمار می آید، امام ترمذی هنگامی که از تألیف کتابش فراغت یافت آن را بر علمای عصرش در حجاز، عراق، وخراسان که مهد علم ودانش بود عرضه نمود وهمگی کتابش را پسندیدند.

امام ترمذی در کتاب "جامع" یا "سنن" خود را فقط ملزم به روایات صحیح، نکرده؛ بلکه احادیث صحیح وحسن وضعیف وغریب نیز آورده، وروایات معلل نیز برای بیان کردن علتش روایت کرده است.

اما امام ترمذی سعی نموده که هیچ حدیثی را ذکر نکند؛ مگر این که فقیهی از فقها به آن عمل نموده باشد، ونزد  علما قابل احتجاج باشد .

کسی که کتاب جامع ترمذی را مطالعه نماید وسعت علم وفقه امام را در می یابد.

امام ترمذی کتابش را به بهترین وجه مرتب ساخته،مذاهب فقهی علما ونحوه ی استدلال به حدیث را نیز ذکر کرده است، همچنین فواید ومسائل مربوط به جرح وتعدیل وعلل نیز بیان کرده است.

پاره ای از احادیث کتابش از طرف بعضی از حفاظ وناقدین حدیث, مانند ابن جوزی وغیره مورد انتقاد شدید قرار گرفته، تا جای که حدود  30 تا را موضوع دانسته اند، اما امام جلال الدین سیوطی مجدد ومحدث قرن نهم هجری بشدت از آنها دفاع نموده است ، وقابل ذکر است که اکثر این احادیث در باب فضایل می باشد، وعلامه آلبانی نیز کتاب را به دو بخش صحیح وضعیف تقسیم نموده است.

 

شرح جامع ترمذی:

بسیاری از علما این کتاب گهر بار را شرح داده اند، برخی از این شرحها عبارتند از:

1 ـ عارضة الأحوذى في شرح سنن الترمذى تأليف امام ابوبكر ابن العربي (متوفاى:543هـ)

2 ـ قوت المغتذي على جامع الترمذي تأليف امام حافظ جلال الدين سيوطى (متوفاى:911هـ)

3 ـ تحفة الأحوذي شرح جامع الترمذي تأليف علامه ي محدث عبدالرحمن مباركفوری (متوفای: 1353هـ)

 

 

وفات:

امام ترمذی در اواخر عمر نابینا گردید، وبعد از یک عمر خدمت برای دین اسلام، در شب دوشنبه 13 ماه رجب سال 279 هجری درسن 70 سالگی در شهر  ترمذ به دارباقی شتافت.